Digesta vel Pandectae — Liber XXXXVI

DOMINI NOSTRI SACRATISSIMI PRINCIPIS
IUSTINIANI
IURIS ENUCLEATI EX OMNI VETERE IURE COLLECTI
DIGESTORUM SEU PANDECTARUM

LIBER XXXXVI

46.1.0. De fideius­soribus et mandatoribus.

46.2.0. De nova­tion­ibus et delegationibus.

46.3.0. De solu­tion­ibus et liberationibus.

46.4.0. De acceptilatione.

46.5.0. De stip­u­la­tion­ibus praetoriis.

46.6.0. Rem pupil­li vel adules­cen­tis sal­vam fore.

46.7.0. Iudi­ca­tum solvi.

46.8.0. Ratam rem haberi et de ratihabitione.

 

46.1.0. De fideius­soribus et mandatoribus.

 

46.1.1

Ulpi­anus libro 39 ad Sabinum

Omni oblig­a­tioni fideius­sor accedere potest.

46.1.2

Pom­po­nius libro 22 ad Sabinum

Et com­mo­dati et deposi­ti fideius­sor accipi potest et tene­tur, eti­am­si apud servum vel pupil­lum deposi­tum com­mo­da­tumve fuer­it, sed ita demum, si aut dolo malo aut cul­pa hi fecerunt, pro quibus fideius­sum est.

46.1.3

Ulpi­anus libro 43 ad Sabinum

Qui satis­dare promisit, ita demum imp­lesse stip­u­la­tionem satis­da­tio­n­is vide­tur, si eum deder­it acces­sio­n­is loco, qui obligari potest et con­veniri: ceterum si deder­it servum aut fil­i­um famil­ias, ex quibus cau­sis de peculio actio non datur, vel mulierem, quae aux­ilio sen­a­tus con­sul­ti uti­tur, dicen­dum est non esse imple­tam satis­da­tio­n­is stip­u­la­tionem. Plane si non idoneum fideius­sorem deder­it, magis est, ut sat­is­fac­tum sit, quia qui admisit eum fideiuben­tem, idoneum esse comprobavit.

46.1.4

Ulpi­anus libro 45 ad Sabinum

pr. Potest accipi fideius­sor eius actio­n­is, quam habitu­rus sum adver­sus eum, pro quo fideius­si, vel man­dati vel nego­tio­rum gestorum.

1. Fideius­sor et ipse oblig­atur et here­dem oblig­a­tum relin­quit, cum rei locum optineat.

46.1.5

Ulpi­anus libro 46 ad Sabinum

Gen­er­aliter Iulianus ait eum, qui heres exsti­tit ei, pro quo inter­ven­er­at, lib­er­ari ex causa acces­sio­n­is et solum­mo­do qua­si here­dem rei teneri. Denique scrip­sit, si fideius­sor heres exti­ter­it ei, pro quo fideius­sit, qua­si reum esse oblig­a­tum, ex causa fideius­sio­n­is lib­er­ari: reum vero reo succe­den­tem ex duabus cau­sis esse oblig­a­tum. Nec enim potest rep­periri, quae oblig­a­tio quam pere­mat: at in fideius­sore et reo rep­per­it­ur, quia rei oblig­a­tio ple­nior est. Nam ubi ali­qua dif­fer­en­tia est oblig­a­tion­um, potest con­sti­tui alter­am per alter­am pere­mi: cum vero duae eius­dem sint potes­ta­tis, non potest rep­periri, cur altera potius quam altera con­sumere­tur. Refert autem haec ad speciem, in qua vult osten­dere non esse novum, ut duae oblig­a­tiones in unius per­sona con­cur­rant. Est autem species tal­is. Si reus promit­ten­di reo promit­ten­di heres exsti­ter­it, duas oblig­a­tiones sustinet: item si reus stip­u­lan­di exsti­ter­it heres rei stip­u­lan­di, duas species oblig­a­tio­n­is sustinebit. Plane si ex altera earum egerit, utramque con­sumet, videlicet quia natu­ra oblig­a­tion­um duarum, quas haberet, ea esset, ut, cum altera earum in iudi­ci­um deduc­ere­tur, altera consumeretur.

46.1.6

Ulpi­anus libro 47 ad Sabinum

pr. Stip­u­la­tus sum a reo nec accepi fideius­sorem: postea volo adicere fideius­sorem: si adiecero, fideius­sor obligatur.

1. Et parvi refert, utrum pure fideius­sorem oblig­em an ex die an sub condicione.

2. Adhiberi autem fideius­sor tam futu­rae quam praece­den­ti oblig­a­tioni potest, dum­mo­do sit ali­qua vel nat­u­ralis futu­ra obligatio.

46.1.7

Iulianus libro 53 digestorum

Quod enim solu­tum repeti non potest, con­ve­niens est huius nat­u­ralis oblig­a­tio­n­is fideius­sorem accipi posse.

46.1.8

Ulpi­anus libro 47 ad Sabinum

pr. Graece fideius­sor et ita accip­itur: ty emy pis­tei keleuw legw velw [id est: mea fide iubeo dico volo] sive boulo­mai [volo]: sed et si fymi [dico] dixerit, pro eo erit atque si dixerit legw.

1. Praeterea sci­en­dum est fideius­sorem adhiberi omni oblig­a­tioni posse, sive re sive ver­bis sive consensu.

2. Pro eo eti­am, qui iure hon­o­rario oblig­a­tus est, posse fideius­sorem accipi sci­en­dum est.

3. Et post litem con­tes­tatam fideius­sor accipi potest, quia et civilis et nat­u­ralis subest oblig­a­tio: et hoc et Iulianus admit­tit eoque iure utimur. An ergo con­dem­na­to reo excep­tione uti pos­sit, quaer­it­ur: nam ipso iure non lib­er­atur. Et si qui­dem iudi­cati actio­n­is accep­tus non est, sed tan­tum litis exerci­ta­tio­n­is, rec­tis­sime dice­tur uti eum excep­tione posse: si vero accep­tus fuer­it eti­am totius causae, cess­abit exceptio.

4. A tutore, qui tes­ta­men­to datus est, si fuer­it fideius­sor datus, tenetur.

5. Sed et si ex delic­to oriatur actio, magis puta­mus teneri fideiussorem.

6. Et gen­er­aliter omni­um oblig­a­tion­um fideius­sorem accipi posse nem­i­ni dubi­um est.

7. Illud com­mune est in uni­ver­sis, qui pro ali­is oblig­an­tur, quod, si fuerint in duri­orem causam adhibiti, placuit eos omni­no non obligari: in lev­iorem plane causam accipi pos­sunt, propter quod in minorem sum­mam recte fideius­sor accip­i­etur. Item accep­to reo pure ipse ex die vel sub condi­cione accipi potest: enimvero si reus sub condi­cione sit accep­tus, fideius­sor pure, non obligabitur.

8. Si qui Stichum stip­u­la­tus fuer­it, fideius­sorem ita acceper­it: “Stichum aut decem fide tua iubes?”, non obligari fideius­sorem Iulianus ait, quia duri­or eius fit condi­cio, utpote cum futu­rum sit, ut mor­tuo Sti­cho tenea­tur. Mar­cel­lus autem notat non ideo tan­tum non obligari, quia in duri­orem condi­cionem accep­tus est, sed quia et in aliam potius oblig­a­tionem accep­tus est: denique pro eo, qui decem promiser­it, non poter­it fideius­sor ita accipi, ut decem aut Stichum promit­tat, quamvis eo casu non fit eius duri­or condicio.

9. Idem Iulianus ait: si is, qui hominem aut decem dari stip­u­la­tus fuer­at, fideius­sorem ita acceper­it: “Hominem aut decem, utrum ego velim?”, non oblig­av­it eum, quia duri­or eius condi­cio fac­ta est.

10. Con­tra autem si is, qui hominem aut decem, utrum ipse stip­u­la­tor volet, stip­u­la­tus est, recte fideius­sorem ita accip­i­et: “Decem aut hominem, utrum tu voles?” fit enim, inquit, hoc modo fideius­soris condi­cio melior.

11. Sed et si reum sic inter­ro­gavero “Stichum et Pam­philum?”, fideius­sorem “Stichum aut Pam­philum?”, recte inter­ro­gem, quia lev­ior fideius­soris condi­cio est.

12. Pro fideius­sore fideius­sorem accipi nequaquam dubi­um est.

46.1.9

Pom­po­nius libro 26 ad Sabinum

Fideius­sores et in partem pecu­ni­ae et in partem rei recte accipi possunt.

46.1.10

Ulpi­anus libro sep­ti­mo disputationum

pr. Si dubitet cred­i­tor, an fideius­sores sol­ven­do sint, et unus ab eo elec­tus para­tus sit offerre cau­tionem, ut suo per­icu­lo con­fideius­sores con­ve­ni­antur, in parte dico audi­en­dum eum esse, ita tamen, et si satis­da­tiones offer­at et omnes con­fideius­sores, qui idonei esse dicun­tur, praesto sint: nec enim sem­per facilis est nomin­is emp­tio, cum numer­a­tio totius deb­iti non sit in expedito.

1. Ita demum inter fideius­sores divid­i­tur actio, si non infi­tien­tur: nam infi­tian­tibus aux­il­i­um divi­sio­n­is non est indulgendum.

2. Fil­ius famil­ias pro patre poter­it fideiu­bere nec erit sine effec­tu haec fideius­sio, pri­mo qui­dem, quod sui iuris effec­tus poter­it teneri in id quod facere potest, dein quod et, dum in potes­tate manet, con­dem­nari potest. Sed an pater ex hac causa quod ius­su tenea­tur, videa­mus: et puto ad omnes con­trac­tus quod ius­su eti­am refer­ri. Sed si igno­rante patre pro eo fideiusser­it, ces­sat ista actio: tamen qua­si in rem patris ver­sum sit, potest agi cum patre. Plane si eman­ci­pa­tus solver­it, utilis ei actio debebit com­petere: in potes­tate eti­am manen­ti eadem actio com­petit, si de peculio cas­tren­si pro patre solverit.

46.1.11

Iulianus libro 12 digestorum

Qui con­tra sen­a­tus con­sul­tum fil­io famil­ias cre­dider­it, mor­tuo eo fideius­sorem a patre accipere non potest, quia neque civilem neque hon­o­rari­am adver­sus patrem actionem habet nec est ulla hered­i­tas, cuius nomine fideius­sores obligari possententiarum

46.1.12

Iulianus libro 43 digestorum

Plane eius actio­n­is nomine, quae de peculio adver­sus eum com­petit, fideius­sor recte accipitur.

46.1.13

Iulianus libro 14 digestorum

Si man­datu meo Titio decem cre­dideris et mecum man­dati egeris, non lib­er­abitur Titius: sed ego tibi non aliter con­dem­nari debe­bo, quam si actiones, quas adver­sus Titium habes, mihi praesti­teris. Item si cum Titio egeris, ego non lib­er­a­bor, sed in id dum­tax­at tibi oblig­a­tus ero, quod a Titio ser­vare non potueris.

46.1.14

Iulianus libro 47 digestorum

Cum reus promit­ten­di fideius­sori suo heres exsti­tit, oblig­a­tio fideius­so­ria peremi­tur. Quid ergo est? Tamquam a reo deb­i­tum petatur et, si excep­tione fideius­sori com­pe­tente usus fuer­it, in fac­tum repli­ca­tio dari debebit aut doli mali proderit.

46.1.15

Iulianus libro 51 digestorum

pr. Si stip­u­la­tus ess­es a me sine causa et fideius­sorem dedis­sem et nollem eum excep­tione uti, sed potius sol­vere, ut mecum man­dati iudi­cio ageret, fideius­sori eti­am invi­to me excep­tio dari debet: inter­est enim eius pecu­ni­am retinere potius quam solu­tam stip­u­la­tori a reo repetere.

1. Si ex duobus, qui apud te fideiusser­ant in vig­in­ti, alter, ne ab eo peteres, quinque tibi deder­it vel promiser­it, nec alter lib­er­abitur et, si ab altero quin­dec­im petere institueris, nul­la excep­tione sum­moveris: reli­qua autem quinque si a pri­ore fideius­sore petere institueris, doli mali excep­tione submoveris.

46.1.16

Iulianus libro 53 digestorum

pr. Fideius­sor obligari non potest ei, apud quem reus promit­ten­di oblig­a­tus non est. Quare si servus com­mu­nis Titii et Sem­pronii nom­i­na­tim Titio dari stip­u­la­tus fuer­it et fideius­sorem ita inter­ro­gaver­it: “Titio aut Sem­pro­nio id dare spon­des?”, Titius qui­dem petere a fideius­sore poter­it, Sem­pronii vero per­sona in hoc solum inter­posi­ta videb­itur, ut solvi ei ante litem con­tes­tatam et igno­rante vel invi­to Titio possit.

1. Qui cer­to loco dari promisit, ali­quatenus duri­ori condi­cioni oblig­atur, quam si pure inter­ro­ga­tus fuis­set: nul­lo enim loco alio, quam in quem promisit, sol­vere invi­to stip­u­la­tore potest. Quare si reum pure inter­ro­gavero et fideius­sorem cum adiec­tione loci accepero, non oblig­a­bitur fideiussor.

2. Sed et si reus, Romae con­sti­tu­tus, Capuae dari promiser­it, fideius­sor eph­esi, perinde non oblig­a­bitur fideius­sor, ac si reus sub condi­cione promi­sis­set, fideius­sor autem in diem cer­tam vel pure promisisset.

3. Fideius­sor accipi potest, quo­tiens est ali­qua oblig­a­tio civilis vel nat­u­ralis, cui applicetur.

4. Nat­u­rales oblig­a­tiones non eo solo aes­ti­man­tur, si actio ali­qua eorum nomine com­petit, verum eti­am cum solu­ta pecu­nia repeti non potest: nam licet minus pro­prie debere dican­tur nat­u­rales deb­itores, per abu­sionem intel­le­gi pos­sunt deb­itores et, qui ab his pecu­ni­am recip­i­unt, deb­i­tum sibi recepisse.

5. Stip­u­la­tione in diem con­cep­ta fideius­sor si sub condi­cione accep­tus fuer­it, ius eius in pen­den­ti erit, ut, si ante diem condi­cio imple­ta fuer­it, non oblig­e­tur, si con­cur­reret dies et condi­cio vel eti­am diem condi­cio secu­ta fuer­it, obligetur.

6. Cum fideius­sor hoc modo accep­tus esset: “si reus quadrag­in­ta, quae ei cre­di­di, non solver­it, fide tua esse iubes?”, verisim­i­le est id actum, ut, cum appel­la­tus reus non solvis­set, fideius­sor tenere­tur. Sed et si reus, ante­quam appel­lare­tur, deces­sis­set, fideius­sor oblig­a­tus erit, quia hoc quoque casu verum est reum non solvisse.

46.1.17

Iulianus libro 89 digestorum

Fideius­soribus suc­cur­ri solet, ut stip­u­la­tor com­pel­latur ei, qui solidum sol­vere para­tus est, vendere cetero­rum nomina.

46.1.18

Iulianus libro 90 digestorum

Qui deb­itorem suum del­e­gat, pecu­ni­am dare intel­le­gi­t­ur, quan­ta ei debe­tur: et ideo si fideius­sor deb­itorem suum del­e­gaver­it, quamvis eum, qui sol­ven­do non erat, con­fes­tim man­dati agere potest.

46.1.19

Iulianus libro quar­to ex Minicio

Servus inscio domi­no pro quo­dam fideiusser­at et eo nomine pecu­ni­am solver­at: quaere­batur, domi­nus pos­setne ab eo, cui solu­ta esset, repetere. Respon­dit: inter­est, quo nomine fideiusser­it: nam si ex causa pecu­liari fideius­sit, tunc id, quod ex peculio solver­it, repetere domi­nus non poter­it, quod ex domini­ca causa solver­it, vin­di­cabitur: si vero extra causam peculii fideiusser­it, quod ex pecu­nia domini­ca solver­it, aeque vin­di­cabitur, quod ex peculio, condi­ci poterit.

46.1.20

Iav­olenus libro 13 epistularum

Sed et si servi domi­nus pecu­ni­am solver­it, repetere eam non ab eo pro quo fideius­sit, sed ab eo cui numer­av­it poter­it, cum servus fideius­sio­n­is nomine obligari non pos­sit. Sequitur ergo, ut ab eo, pro quo fideiusser­at, repeti non pos­sit, cum ipse aere alieno oblig­a­tus sit nec solu­tione lib­er­ari eius pecu­ni­ae nomine potuer­it, cuius oblig­a­tio ad servum non pertinuit.

46.1.21

Africanus libro sep­ti­mo quaestionum

pr. Heres a deb­itore hered­i­tario fideius­sorem accepit, deinde hered­i­tatem ex tre­bel­liano resti­tu­it: fideius­soris oblig­a­tionem in suo statu manere ait idemque in hac causa ser­van­dum, quod ser­vare­tur, cum heres, con­tra quem eman­ci­pa­tus fil­ius bono­rum pos­ses­sionem accepit, fideius­sorem accepit. Ideoque in utraque specie transe­unt actiones.

1. Non est novum, ut fideius­sor duabus oblig­a­tion­ibus eius­dem pecu­ni­ae nomine tenea­tur: nam si in diem accep­tus mox pure accip­iatur, ex utraque oblig­atur, et si fideius­sor con­fideius­sori heres exsti­ter­it, idem erit.

2. Ser­vo tuo pecu­ni­am cre­di­di: eum tu man­u­mi­sisti: deinde eun­dem fideius­sorem accepi. Si qui­dem in eam oblig­a­tionem fideiubeat, quae adver­sus te intra annum sit, obligari eum ait: sin vero in nat­u­ralem suam, potius ut nihil agatur: non enim intel­le­gi posse, ut quis pro se fideiuben­do oblig­e­tur. Quod si hic servus man­u­mis­sus fideius­sori suo heres exi­s­tat, durare causam fideius­sio­n­is putavit et tamen nihi­lo minus nat­u­ralem oblig­a­tionem mansuram, ut, si oblig­a­tio civilis pereat, solu­tum repetere non pos­sit. Nec his con­trar­i­um esse, quod, cum reus fideius­sori heres exi­s­tat, fideius­so­ria oblig­a­tio tol­latur, quia tunc duplex oblig­a­tio civilis cum eodem esse non potest. Retro quoque si fideius­sor ser­vo man­u­mis­so heres exsti­ter­it, eadem adver­sus eum oblig­a­tio manet, quamvis et nat­u­raliter tenea­tur nec pro se quis fideiu­bere possit.

3. Quod si stip­u­la­tor reum here­dem instituer­it, omn­i­mo­do fideius­soris oblig­a­tionem peremit, sive civilis sive tan­tum nat­u­ralis in reum fuis­set, quo­ni­am qui­dem nemo potest apud eun­dem pro ipso oblig­a­tus esse. Quod si idem stip­u­la­tor fideius­sorem here­dem scripser­it, procul dubio solam fideius­soris oblig­a­tionem peremit. Argu­men­tum rei, quod, si pos­ses­sio rerum deb­itoris data sit cred­i­tori, aeque dicen­dum est fideius­sorem manere obligatum.

4. Cum et tu et Titius eius­dem pecu­ni­ae rei essetis, eum, qui pro te fideius­sit, posse et pro Titio fideiu­bere respon­dit, quamvis ean­dem pecu­ni­am eidem deb­itu­rus sit: nec tamen inanem eam cred­i­tori futu­ram: non­nullis enim casi­bus emol­u­men­tum habitu­ram, velu­ti si ei, pro quo ante fideius­sis­set, heres exi­s­tat: tunc enim con­fusa pri­ma oblig­a­tione pos­te­ri­orem duraturam.

5. Cum fideius­sor reo stip­u­lan­di heres exsti­ter­it, quaer­it­ur, an, qua­si ipse a se exegerit, habeat adver­sus reum man­dati actionem. Respon­dit, cum reus oblig­a­tus maneat, non posse intel­le­gi ipsum a se fideius­sorem pecu­ni­am exegisse: itaque ex stip­u­latu potius quam man­dati agere debebit.

46.1.22

Flo­renti­nus libro octa­vo institutionum

Mor­tuo reo promit­ten­di et ante adi­tam hered­i­tatem fideius­sor accipi potest, quia hered­i­tas per­son­ae vice fun­gi­tur, sicu­ti municip­i­um et decu­ria et societas.

46.1.23

Mar­cianus libro quar­to regularum

Si “mihi aut Titio decem?” stip­u­la­tus fuer­im, Titius fideius­sorem accipere non potest, quia solu­tio­n­is tan­tum causa adiec­tus est.

46.1.24

Mar­cel­lus libro sin­gu­lari responsorum

Lucius Titius cum pro Seio fratre suo apud Sep­ti­ci­um inter­venire vel­let, epis­tu­lam ita emisit: “Si petier­it a te frater meus, peto des ei num­mos fide et per­icu­lo meo”: post quam epis­tu­lam Sep­ti­cius Seio pecu­ni­am numer­av­it: deinde Titius inter reliqu­os et Seium fratrem pro ter­tia parte reliq­uit here­dem. Quaero, an, quia adver­sus Seium deb­itorem Sep­ticii con­fusa sit actio pro ter­tia parte, qua Titio fratri suo heres exsti­tit, cum cohered­ibus eius agere in solidum pos­sit. Mar­cel­lus respon­dit cum coherede Seii non pro maiore quam hered­i­taria parte man­dati agi posse.

46.1.25

Ulpi­anus libro 11 ad edictum

Mar­cel­lus scrib­it, si quis pro pupil­lo sine tutoris auc­tori­tate oblig­a­to prodigove vel furioso fideiusser­it, magis esse, ut ei non sub­ve­niatur, quo­ni­am his man­dati actio non competit.

46.1.26

Gaius libro octa­vo ad edic­tum provinciale

Inter fideius­sores non ipso iure divid­i­tur oblig­a­tio ex epis­tu­la divi hadri­ani: et ideo si quis eorum ante exac­tam a se partem sine herede decesser­it vel ad inopi­am per­vener­it, pars eius ad cetero­rum onus respicit.

46.1.27

Ulpi­anus libro 22 ad edictum

pr. Si plures sint fideius­sores, unus pure, alius in diem vel sub condi­cione accep­tus, suc­cur­ri oportet ei, qui pure accep­tus est, dum exis­tere condi­cio potest, scil­icet ut inter­im in vir­ilem con­ve­niatur. Sed si, cum condi­cio exsti­tit, non est sol­ven­do qui sub condi­cione accep­tus est, restituen­dam actionem in pure accep­tum Pom­po­nius scribit.

1. Praeterea si fideius­sor exsti­ter­it fideius­sori sive plures, aeque hic quoque per­tinebit ad ean­dem causam: in quo­rum per­sona aeque locum habebunt ea, quae sunt a divo Hadri­ano constituta.

2. Praeterea si quaer­atur, an sol­ven­do sit prin­ci­palis fideius­sor, eti­am vires sequen­tis fideius­soris ei adgre­gan­dae sunt.

3. Sicut ipsi fideius­sori, ita hered­ibus quoque eorum suc­cur­ren­dum Pom­po­nius scribit.

4. Si fideius­sor fuer­it prin­ci­palis et fideius­sor fideius­soris, non poter­it desider­are fideius­sor, ut inter se et eum fideius­sorem, pro quo fideius­sit, divi­datur oblig­a­tio: ille enim loco rei est nec potest reus desider­are, ut inter se et fideius­sorem divi­datur oblig­a­tio. Proinde si ex duobus alter fideius­sorem deder­it, adver­sus eum qui­dem non divid­i­tur oblig­a­tio, pro quo inter­ven­it: adver­sus con­fideius­sorem magis est ut dividatur.

46.1.28

Paulus libro 25 ad edictum

Si con­tendat fideius­sor ceteros sol­ven­do esse, eti­am excep­tionem ei dan­dam “si non et illi sol­ven­do sint”.

46.1.29

Paulus libro 18 ad edictum

Si sub impos­si­bili condi­cione stip­u­la­tus sim, fideius­sor adhiberi non potest.

46.1.30

Gaius libro quin­to ad edic­tum provinciale

Fideiu­bere pro alio potest quisque, eti­am­si promis­sor ignoret.

46.1.31

Ulpi­anus libro 23 ad edictum

Si fideius­sor vel quis alius pro reo ante diem cred­i­tori solver­it, exspectare debebit diem, quo eum sol­vere oportuit.

46.1.32

Ulpi­anus libro 76 ad edictum

Ex per­sona rei et qui­dem invi­to reo excep­tio (et cetera rei com­mo­da) fideius­sori ceter­isque acces­sion­ibus com­petere potest.

46.1.33

Ulpi­anus libro 77 ad edictum

Si eum hominem, quem a Titio petier­am, pro quo satis de lite acceper­am, Titius liberum here­demque reli­quer­it: si qui­dem re vera ipsius fuit, dicen­dum est iudi­ci­um in eum trans­fer­ri et, si non patiatur id fieri, com­mit­ti stip­u­la­tionem: si autem meus peti­toris fuit neque ius­su meo hered­i­tatem adier­it, fideius­sores teneb­un­tur ob rem non defen­sam: si autem adier­it me iubente, stip­u­la­tio evanesc­it. Plane si meus fuer­it et idcir­co dif­fer­am adi­tionem, ut, cum vicero, tunc eum iubeam adire et inter­im ob rem non defen­sam agere velim, non com­mit­ti­tur stip­u­la­tio, quia vir bonus non arbitraretur.

46.1.34

Paulus libro 72 ad edictum

Hi, qui acces­sio­n­is loco promit­tunt, in lev­iorem causam accipi pos­sunt, in dete­ri­orem non pos­sunt. Ideo, si a reo mihi stip­u­la­tus sim, a fideius­sore mihi aut Titio, meliorem causam esse fideius­soris Iulianus putat, quia potest vel Titio sol­vere. Quod si a reo mihi aut Titio stip­u­la­tus, a fideius­sore mihi tan­tum inter­ro­gem, in dete­ri­orem causam accep­tum fideius­sorem Iulianus ait. Quid ergo, si a reo Stichum aut Pam­philum, a fideius­sore Stichum inter­ro­gem? Utrum in dete­ri­orem causam accep­tus est sub­la­ta elec­tione? An in meliorem, quod et verum est, quia mor­tuo eo lib­er­ari potest?

46.1.35

Paulus libro secun­do ad Plautium

Cum fideiubeat aliquis pro ser­vo, in solidum tene­tur, eti­am­si nihil in peculio sit. Plane si pro domi­no fideiubeat, cum quo de peculio est, dum­tax­at de peculio tenebitur, quod tunc erit, cum res iudicatur.

46.1.36

Paulus libro 14 ad Plautium

Cum is qui et reum et fideius­sores habens ab uno ex fideius­soribus accep­ta pecu­nia prae­s­tat actiones, poter­it qui­dem dici nul­las iam esse, cum suum per­ceper­it et per­cep­tione omnes liberati sunt. Sed non ita est: non enim in solu­tum accip­it, sed quo­dammo­do nomen deb­itoris ven­did­it, et ideo habet actiones, quia tene­tur ad id ipsum, ut praestet actiones.

46.1.37

Paulus libro 17 ad Plautium

Si quis, postquam tem­pore trans­ac­to lib­er­a­tus est, fideius­sorem deder­it, fideius­sor non tene­tur, quo­ni­am erroris fideius­sio nul­la est.

46.1.38

Mar­cel­lus libro 20 digestorum

pr. Si Stichum aut Pam­philum stip­u­la­tus essem, utrum promis­sor voluis­set, non pos­sum fideius­sorem ita accipere Stichum aut Pam­philum, utrum fideius­sor vel­let, quia futu­rum esset in eius potes­tate ali­um velle, quam reus voluisset.

1. A Titio, qui mihi ex tes­ta­men­to sub condi­cione decem debuit, fideius­sorem accepi et ei heres exti­ti: deinde condi­cio legati exsti­tit: quaero, an fideius­sor mihi tenea­tur. Respon­dit, si ei, a quo tibi erat sub condi­cione lega­tum, cum ab eo fideius­sorem accepiss­es, heres exsti­teris, non poteris habere fideius­sorem oblig­a­tum, quia nec reus est, pro quo debeat, sed nec res ulla, quae pos­sit deberi.

46.1.39

Mod­es­ti­nus libro secun­do regularum

Ut fideius­sor adver­sus con­fideius­sorem suum agat, dan­da actio non est. Ideoque si ex duobus fideius­soribus eius­dem quan­ti­tatis cum alter elec­tus a cred­i­tore totum exsolvit nec ei ces­sae sint actiones, alter nec a cred­i­tore nec a con­fideius­sore convenietur.

46.1.40

Mod­es­ti­nus libro ter­tio regularum

Cum duo rei con­sti­tu­ti sunt, sive ab utroque sive ab alterutro fideius­sor datus fuer­it, in solidum recte accipietur.

46.1.41

Mod­es­ti­nus libro 13 responsorum

pr. Respon­dit, si fideius­sores in id accep­ti sunt, quod a cura­tore ser­vari non pos­sit, et post imple­tam legit­i­mam aetatem tam ab ipso cura­tore quam ab hered­ibus eius solidum ser­vari potu­it et ces­sante eo, qui pupil­lus fuit, sol­ven­do esse desier­it: non temere utilem in fideius­sores actionem competere.

1. Idem respon­dit, si in solidum con­dem­na­tus est unus ex manda­toribus, cum iudi­cati con­veniri coeper­it, posse eum desider­are, ut adver­sus eos, qui idem man­dav­erunt, actiones sibi mandentur.

46.1.42

Iav­olenus libro dec­i­mo epistularum

Si ita fideius­sorem accepero: “Quod ego decem cre­di­di, de ea pecu­nia mille modios trit­i­ci fide tua esse iubes?”, non oblig­atur fideius­sor, quia in aliam rem, quam quae cred­i­ta est, fideius­sor obligari non potest, quia non, ut aes­ti­ma­tio rerum quae mer­cis numero haben­tur in pecu­nia numer­a­ta fieri potest, ita pecu­nia quoque mer­ce aes­ti­man­da est.

46.1.43

Pom­po­nius libro sep­ti­mo ex vari­is lectionibus

Si a Titio stip­u­la­tus fideius­sorem te acceper­im, deinde ean­dem pecu­ni­am ab alio stip­u­la­tus ali­um fideius­sorem accip­i­am, con­fideius­sores non erunt, quia diver­sarum stip­u­la­tion­um fideius­sores sunt.

46.1.44

Iav­olenus libro 11 epistularum

Stip­u­la­tus es opus arbi­tratu tuo ante cer­tam diem fieri, quod si effec­tum non esset, quan­ti ut effi­ciatur opus locass­es, tan­ti fideius­sores cepisti: et quia opus effec­tum non erat, alii locasti et, cum pos­te­ri­or con­duc­tor satis non daret, ipse opus fecisti: quaero, an fideius­sor tenea­tur. Respon­dit: secun­dum ea ver­ba stip­u­la­tio­n­is, quae a te proposi­ta sunt, fideius­sores non tenen­tur. Non enim id fecisti, quod in stip­u­la­tione con­ven­er­at, id est opus alii non locasti, tamet­si postea locasti: ea enim loca­tio, quam secu­tus es, perinde est, ac si inter­posi­ta non esset et si sta­tim tu opus facere coepisses.

46.1.45

Scaevola libro sex­to digestorum

Fideius­sor pro ven­di­tore fun­do­rum duo­rum altero evic­to con­ven­tus ab emp­tore con­dem­na­tus est cer­tam quan­ti­tatem: quae­si­tum est, an cum herede ven­di­toris ante diem, quo iudi­ca­tum facere com­pellere­tur, agere pos­sit. Respon­dit agere qui­dem posse, sed ex ius­ta causa ad offi­ci­um iudi­cis per­tinere quo fideius­sor aut defen­datur aut liberaretur.

46.1.46

Iav­olenus libro dec­i­mo ex pos­te­ri­oribus Labeonis

Cum lex ven­di­tion­ibus occur­rere voluer­it, fideius­sor quoque lib­er­atur, eo magis quod per eius­mo­di actionem ad reum pervenitur.

46.1.47

Pap­ini­anus libro nono quaestionum

pr. Si deb­itori depor­ta­tio irro­ga­ta est, non posse pro eo fideius­sorem accipi scrib­it Iulianus, qua­si tota oblig­a­tio con­tra eum extinc­ta sit.

1. Si fil­ius in causa pecu­liari ita fideius­sorem acceper­it: “Quan­tam pecu­ni­am cre­didero, fide tua esse iubes?” et eman­ci­pa­tus cre­dat, patri qui­dem, si non est reus oblig­a­tus, non tenebitur, fil­io vero human­i­tatis intu­itu obnox­ius esse debet.

46.1.48

Pap­ini­anus libro dec­i­mo quaestionum

pr. Si Titius et Seia pro Mae­vio fideiusserint, sub­duc­ta muliere dabimus in solidum adver­sus Titium actionem, cum scire potuer­it aut igno­rare non debuer­it mulierem frus­tra intercedere.

1. Huic sim­ilis et illa quaes­tio videri potest, ob aetatem si resti­t­u­atur in inte­grum unus fideius­sor, an alter onus oblig­a­tio­n­is inte­grum excipere debeat. Sed ita demum alteri totum irro­gan­dum est, si postea minor inter­ces­sit, propter incer­tum aetatis ac resti­tu­tio­n­is. Quod si dolo cred­i­toris induc­tus sit minor, ut fideiubeat, non magis cred­i­tori suc­cur­ren­dum erit adver­sus con­fideius­sorem, quam si fac­ta nova­tione cir­cum­ven­to minore desider­aret in vet­erem deb­itorem utilem actionem sibi dari.

46.1.49

Pap­ini­anus libro 27 quaestionum

pr. Si tes­ta­men­to lib­er­a­tum deb­itorem heres omit­tat, fideius­sorem autem eius con­ve­ni­at, proder­it excep­tio doli fideius­sori propter impro­bi­tatem here­dis, quae prodesse reo debuer­at, si conveniretur.

1. Ex duobus fideius­soris hered­ibus si per errorem alter solidum exsol­vat, quidam putant habere eum con­dic­tionem et ideo manere oblig­a­tum cohere­dem: ces­sante quoque con­dic­tione durare oblig­a­tionem cohere­dis probant propterea, quod cred­i­tor, qui, dum se putat oblig­a­tum, partem ei, qui totum ded­it, exsolver­it, nul­lam habebit con­dic­tionem. Quod si duo fideius­sores accep­ti fuerint ver­bi gra­tia in vig­in­ti et alter ex duobus hered­ibus alterius fideius­soris totum cred­i­tori exsolver­it, habebit qui­dem decem, quae ipso iure non debuit, con­dic­tionem: an autem et alia quinque mil­ia repetere pos­sit, si fideius­sor alter sol­ven­do est, viden­dum est: ab ini­tio enim heres fideius­soris sive here­des ut ipse fideius­sor audi­en­di sunt, ut scil­icet pro parte sin­guli fideius­sores qui sunt con­ve­ni­antur. Sev­e­ri­or et util­ior est in utroque casu illa sen­ten­tia solu­tionem non indeb­itae quan­ti­tatis non debere revo­cari, quod eti­am epis­tu­la divi Pii sig­ni­fi­catur in per­sona fideius­soris, qui totum exsolverat.

2. Quae­si­tum est, an fideius­sor, qui “Capuae pecu­ni­am se datu­rum” Romae promisit, si reus promit­ten­di Capuae esset, sta­tim con­veniri pos­sit. Dixi non magis fideius­sorem con­fes­tim teneri, quam si ipse Capuae spo­pondis­set, cum reus adhuc Capuam per­venire non potuis­set: nec ad rem per­tinere, quod hoc lat­ere nemo dubitet non­dum fideius­sorem teneri, quia nec ipse reus promit­ten­di tenere­tur. Nam e con­trario quoque si quis respon­der­it, quo­ni­am deb­itor Capuae sit, fideius­sorem con­fes­tim teneri non habi­ta ratione tac­i­ti pro­prii tem­po­ris, even­tu­rum, ut eo casu fideius­sor con­ve­niatur, quo deb­itor ipse, si Romae fuis­set, non con­venire­tur. Itaque nobis placet fideius­so­ri­am oblig­a­tionem condi­cionem tac­i­ti tem­po­ris ex utriusque per­sona reciper­are tam rei promit­ten­di quam ipsius fideius­soris, quo­ni­am ali­ud respon­den­tibus con­tra iuris for­mam in duri­orem condi­cionem accep­tus intellegetur.

46.1.50

Pap­ini­anus libro 37 quaestionum

Deb­itori cred­i­tor pro parte heres exti­tit accep­to coherede fideius­sore: quod ad ipsius qui­dem por­tionem attinet, oblig­a­tio ratione con­fu­sio­n­is inter­cid­it aut (quod est verius) solu­tio­n­is potes­tate: sed pro parte cohere­dis oblig­a­tio sal­va est non fideius­so­ria, sed hered­i­taria, quo­ni­am maior tol­lit minorem.

46.1.51

Pap­ini­anus libro ter­tio responsorum

pr. Inter eos fideius­sores actio div­i­den­da est, qui solidum et partes vir­iles fide sua esse iusserunt. Diver­sum erit ver­bis ita con­cep­tis: “Solidum aut partem vir­ilem fide tua esse iubes?” tunc enim ab ini­tio non nisi vir­iles partes sin­gu­los debere conveniet.

1. Fideius­sor, qui partem pecu­ni­ae suo nomine vel rei promit­ten­di solvit, quo minus residui divi­sione fac­ta por­tio­n­is iudi­ci­um accip­i­at, recusare non debet: eam enim quan­ti­tatem inter eos qui sol­ven­do sunt divi­di con­ven­it, quam litis tem­pore sin­guli debent. Sed huma­nius est, si et alter sol­ven­do sit litis con­tes­ta­tio­n­is tem­pore, per excep­tionem ei qui solvit succurri.

2. Duo rei promit­ten­di sep­a­ra­tim fideius­sores dederunt: invi­tus cred­i­tor inter omnes fideius­sores actiones dividere non cog­i­tur, sed inter eos dum­tax­at, qui pro sin­gulis inter­venerunt. Plane si velit actionem suam inter omnes dividere, non erit pro­hiben­dus, non magis quam si duos reos pro part­ibus conveniret.

3. Cred­i­tor pignus dis­tra­here non cog­i­tur, si fideius­sorem sim­pliciter accep­tum omis­so pig­nore velit convenire.

4. Cum inter fideius­sores actione divisa quidam post litem con­tes­tatam sol­ven­do esse desierunt, ea res ad onus eius qui sol­ven­do est non per­tinet, nec aux­ilio defend­e­tur aetatis actor: non enim decep­tus vide­tur iure com­mu­ni usus.

5. Bonis damnati fideius­soris fis­co vin­di­catis inter fideius­sores actio postea si divi­di coeper­it, ut here­dis, ita fis­ci rationem haberi oportet.

46.1.52

Pap­ini­anus libro 11 responsorum

pr. Amis­si ruina pig­noris damnum tam fideius­soris quam rei promit­ten­di per­icu­lum spec­tat, nec ad rem per­tinebit, si fideius­sor ita sit accep­tus: “Quan­to minus ex pre­tio pig­noris dis­trac­ti ser­vari potuer­it”: istis enim ver­bis eti­am totum con­tineri convenit.

1. Inter fideius­sores actione divisa con­dem­na­tus si desier­it esse sol­ven­do, fraus vel seg­ni­tia tutoribus, qui iudi­ca­tum perse­qui potuerunt, damnum dabit: quod si divisam actionem inter eos, qui non erant sol­ven­do, con­stabit, pupil­li nomine resti­tu­tio­n­is aux­il­i­um implorabitur.

2. Fideius­sores a colo­nis datos eti­am ob pecu­ni­am dotis prae­dio­rum teneri con­ven­it, cum ea quoque species loca­tio­n­is vin­cu­lum ad se tra­hat: nec mutat, con­fes­tim an interiec­to tem­pore fidem suam adstrinxerunt.

3. Plures eius­dem pecu­ni­ae cre­den­dae manda­tores, si unus iudi­cio eli­gatur, abso­lu­tione quoque secu­ta non lib­er­an­tur, sed omnes lib­er­an­tur pecu­nia soluta.

46.1.53

Pap­ini­anus libro 15 responsorum

Capi­tis pos­tu­lati fideius­sores ex con­trac­tu cit­ra ullam prae­scrip­tionem a cred­i­tore, qui reum pos­tulav­it, recte conveniuntur.

46.1.54

Paulus libro ter­tio quaestionum

Si in pig­nore con­tra­hen­do decep­tus sit cred­i­tor, qui fideius­sorem pro mutuo accepit, agit con­traria pign­er­ati­cia actione, in quam actionem veni­et quod inter­est cred­i­toris. Sed ea actio fideius­sorem oner­are non poter­it: non enim pro pig­nore, sed pro pecu­nia mutua fidem suam obligat.

46.1.55

Paulus libro 11 quaestionum

Si ita stip­u­la­tus a Seio fuero: “Quan­tam pecu­ni­am Titio quan­doque cre­didero, dare spon­des?” et fideius­sores accepero, deinde Titio saepius cre­didero: nempe Seius in omnes sum­mas oblig­a­tus est et per hoc fideius­sores quoque, et id, quod ex bonis eius ser­vari potest, omnibus aequo iure profi­cere debet.

46.1.56

Paulus libro 15 quaestionum

pr. Si quis pro eo, qui lib­er­tus non esset et operas praes­tatu­rum se iuras­set, fideius­sor erit, non tenebitur.

1. Item si fil­ius a patre vel servus a domi­no stip­ule­tur, nec fideius­sor accep­tus tene­tur, quia non potest pro eodem et eidem esse oblig­a­tus. Ex diver­so ergo patre a fil­io vel domi­no a ser­vo stip­u­la­to fideius­sor accep­tus tenetur.

2. Si num­mos alienos qua­si tuos mutu­os ded­eris sine stip­u­la­tione, nec fideius­sorem teneri Pom­po­nius ait. Quid ergo, si con­sump­tis num­mis nascatur con­dic­tio? Puto fideius­sorem oblig­a­tum fore: in omnem enim causam accep­tus vide­tur, quae ex ea numer­a­tione nasci potest.

3. Pro fur­ti actione fideius­sor accipi potest: item pro eo qui in leg­em Aquil­iam com­misit. Diver­sa causa est pop­u­lar­i­um actionum.

46.1.57

Scaevola libro 18 quaestionum

Fideius­sor, ante­quam reus debeat, con­veniri non potest.

46.1.58

Paulus libro 22 quaestionum

pr. Si a colono stip­u­la­tus fideius­sorem accepi, una stip­u­la­tio est pluri­um pen­sion­um, et ideo in uni­ver­sis pen­sion­ibus fideius­sor tenetur.

1. Cum fac­to suo reus prin­ci­palis oblig­a­tionem per­pet­u­at, eti­am fideius­soris durat oblig­a­tio, velu­ti si moram fecit in Sti­cho sol­ven­do et is decessit.

46.1.59

Paulus libro quar­to responsorum

Paulus respon­dit fideius­sorem, in quem pig­no­ra a con­fideius­soribus data trans­la­ta sunt, non emp­toris loco sub­sti­tu­tum videri, sed eius qui pig­no­ra accepit, et ideo rationem fruc­tu­um et usurarum haberi oportere.

46.1.60

Scaevola libro pri­mo responsorum

Ubicumque reus ita lib­er­atur a cred­i­tore, ut natu­ra deb­i­tum maneat, teneri fideius­sorem respon­dit: cum vero genere nova­tio­n­is transeat oblig­a­tio, fideius­sorem aut iure aut excep­tione liberandum.

46.1.61

Paulus libro 15 responsorum

Si, ut pro­poni­tur, cum pecu­nia mutua dare­tur, ita con­ven­it, ut in italia solvere­tur, intel­le­gen­dum manda­torem quoque sim­ili modo contraxisse.

46.1.62

Scaevola libro quin­to responsorum

Si fideius­sor cred­i­tori denun­ti­aver­it, ut deb­itorem ad sol­ven­dam pecu­ni­am com­pelleret vel pignus dis­tra­heret, isque ces­saver­it, an pos­sit eum fideius­sor doli mali excep­tione sum­mo­vere? Respon­dit non posse.

46.1.63

Scaevola libro sex­to responsorum

Inter cred­itricem et deb­itorem pactum inter­cesser­at, ut, si cen­tum, quae mutua deder­it, ubi pri­mum peti­ta fuis­sent, non solv­er­en­tur, orna­men­ta pig­nori data intra cer­tum tem­pus liceret ei vendere et si quo minoris venis­sent, quodque sor­tis vel usurarum nomine debere­tur, id cred­itri­ci red­dere­tur, et fideius­sor accep­tus est: quae­si­tum est, an fideius­sor in uni­ver­sam sum­mam obligari potuer­it. Respon­dit secun­dum ea quae pro­poner­en­tur teneri fideius­sorem in id, quod minus ex pig­noribus ven­di­tis redac­tum esset.

46.1.64

Her­mo­ge­ni­anus libro secun­do iuris epitomarum

Fideius­sor, qui minori vig­in­ti quinque annis pecu­ni­am optulit et in pub­li­co loco metu in inte­grum resti­tu­tio­n­is consignatam depo­suit, con­fes­tim experiri man­dati poterit.

46.1.65

Her­mo­ge­ni­anus libro sex­to iuris epitomarum

Sicut reus prin­ci­palis non alias, quam si de sua per­sona promit­tat, oblig­atur, ita fideius­sores non alias tenen­tur, quam si se quid datur­os vel fac­tur­os promit­tant: nam reum prin­ci­palem datu­rum vel fac­turum aliq­uid frus­tra promit­tunt, quia fac­tum alienum inutiliter promittitur.

46.1.66

Paulus libro pri­mo ad Neratium

Si servus alienus pro Titio fideius­sit et solvit, lib­er­atur Titius, si domi­nus man­dati con­tra eum agere insti­tu­it: nam qui man­dati agit, ratam habere solu­tionem videtur.

46.1.67

Paulus libro ter­tio ad Neratium

Excep­tione, quae tibi prodesse debe­bat, usus ini­uria iudi­cis damna­tus es: nihil tibi praestabitur iure man­dati, quia ini­uri­am, quae tibi fac­ta est, penes te manere quam ad ali­um trans­fer­ri aequius est, scil­icet si cul­pa tua inius­tae damna­tio­n­is causam praebuisti.

46.1.68

Paulus libro ter­tio decretorum

pr. Fideius­sores mag­i­s­tratu­um in poe­nam vel mul­tam, quam non spo­pondis­sent, non debere con­veniri decrevit.

1. Pro Aure­lio Romu­lo con­duc­tore vecti­galis cen­tum annua Petro­n­ius Thal­lus et alii fideiusser­ant: bona Romuli fis­cus ut oblig­a­ta sibi occu­paver­at et con­ve­niebat fideius­sores tam in sortem quam in usuras: qui dep­re­ca­ban­tur. Lec­ta sub­scrip­tione fideius­sio­n­is, quo­ni­am in sola cen­tum annua se oblig­av­er­ant, non in omnem con­duc­tionem, decrevit fideius­sores in usuras non teneri, sed quidquid ex bonis fuis­set redac­tum, prius in usuras cedere, reliqu­um in sortem, et ita in id quod defuis­set fideius­sores con­ve­nien­dos exem­p­lo pig­no­rum a cred­i­tore distractorum.

2. Non pos­sunt con­veniri fideius­sores lib­er­a­to reo transactione.

46.1.69

Try­phon­i­nus libro nono disputationum

Tutor datus eius fil­io, cui ex fideius­so­ria causa oblig­a­tus erat, a semet ipso exigere debet, et quamvis tem­pore lib­er­a­tus erit, tamen tute­lae iudi­cio eo nomine tenebitur, item heres eius, quia cum eo ob tute­lam, non ex fideius­sione agi­tur. Et quamvis non qua­si fideius­sor, sed qua­si tutor solver­it, eti­am­si tem­pore lib­er­a­tus est, man­dati actionem eum habere adver­sus reum promit­ten­di dixi. Haeret enim in utraque causa adhuc illius deb­iti per­se­cu­tio, nam eius solu­tione lib­er­av­it reum promit­ten­di oblig­a­tione, in quam pro eo fideiusser­at, et non tit­u­lus actio­n­is, sed deb­iti causa respicien­da est. Licet enim is tutor, qui fideius­sor apud pupil­lum pro reo est oblig­a­tus, solvit se auc­tore pupil­lo, quia reo promit­ten­di lib­er­a­to et ipse tutor idemque fideius­sor lib­er­abitur, quod sua auc­tori­tate effi­cere non potest, tamen et si non pro se sol­ven­di ani­mo, sed pro Titio fecit, ut maxime eum liberet, habebit cum eo man­dati actionem.

46.1.70

Gaius libro pri­mo de ver­bo­rum obligationibus

pr. Si a reo sub condi­cione fuero stip­u­la­tus, potero fideius­sorem et in hanc et in aliam condi­cionem obligare, si modo eas coni­ungam: nisi enim utraque exsti­ter­it, non tenebitur, cum reus ex una condi­cione tenea­tur. Quod si eas dis­i­ungam, duri­or fit condi­cio fideius­soris nec ob id oblig­atur: quippe sive com­mu­nis utriusque condi­cio exti­ter­it sive alterutra, videa­tur adpre­hen­di, cum reus non aliter tenea­tur, quam si com­mu­nis exsti­ter­it: aut igi­tur nul­lo modo tenebitur fideius­sor, aut, quod magis est, tenebitur, si prius exti­ter­it communis.

1. Sub diver­sis quoque condi­cionibus si fuerint inter­ro­gati, inter­est, utra eorum pri­or exti­ter­it. Si reo ini­unc­ta, tenebitur eti­am fideius­sor, cum condi­cio eius exsti­ter­it, tamquam si sta­tim ab ini­tio reus pure, fideius­sor sub condi­cione accep­tus esset. Ex diver­so autem, si fideius­soris condi­cio pri­or exti­ter­it, non tene­tur, perinde ac si sta­tim ab ini­tio pure accep­tus esset reo sub condi­cione obligato.

2. Si reo in fun­dum oblig­a­to fideius­sor in usum fruc­tum accip­iatur, quae­si­tum est, utrum oblig­e­tur fideius­sor qua­si in minus, an non oblig­e­tur qua­si in ali­ud. Nobis in eo vide­tur dubi­ta­tio esse, usus fruc­tus pars rei sit an pro­pri­um quid­dam: sed cum usus fruc­tus fun­di ius est, incivile est fideius­sorem ex sua promis­sione non teneri.

3. Adeo a ser­vo potest fideius­sor accipi, ut ipse quoque domi­nus in id, quod sibi debe­tur, fideius­sorem ab eo recte accip­i­at: quem fideius­sorem eti­am ab eo ipso ser­vo inter­rog­a­ri nihil impedit.

4. Si a furioso stip­u­la­tus fueris, non posse te fideius­sorem accipere cer­tum est, quia non solum ipsa stip­u­la­tio nul­la inter­ces­sis­set, sed ne negotium qui­dem ullum ges­tum intel­le­gi­t­ur. Quod si pro furioso iure oblig­a­to fideius­sorem accepero, tene­tur fideiussor.

5. Id quod vol­go dic­tum est mal­efi­cio­rum fideius­sorem accipi non posse non sic intel­le­gi debet, ut in poe­nam fur­ti is, cui fur­tum fac­tum est, fideius­sorem accipere non pos­sit (nam poe­nas ob mal­e­fi­cia solvi magna ratio suadet), sed ita potius, ut qui cum alio cum quo fur­tum admisit, in partem, quam ex fur­to sibi resti­tui desider­at, fideius­sorem obligare non pos­sit, et qui alieno hor­tatu ad fur­tum facien­dum provec­tus est, ne in fur­ti poe­na ab eo qui hor­ta­tus est fideius­sorem accipere pos­sit. In quibus casi­bus illa ratio imped­it fideius­sorem obligari, quia scil­icet in nul­lam rationem adhi­betur fideius­sor, cum flagi­tiosae rei soci­etas coita nul­lam vim habet.

46.1.71

Paulus libro quar­to quaestionum

pr. Gra­nius Anton­i­nus pro Iulio Pol­lione et Iulio Rufo pecu­ni­am mutu­am accip­i­en­tibus, ita ut duo rei eius­dem deb­iti fuerint, apud Aure­li­um Pal­mam manda­tor exsti­tit: Iulii bona ad fis­cum venerunt: similiter et cred­i­tori fis­cus suc­cesser­at. Manda­tor alle­ga­bat se lib­er­a­tum iure con­fu­sio­n­is, quia fis­cus tam cred­i­tori quam deb­itori suc­cesser­at. Et qui­dem si unus deb­itor fuis­set, non dubitabam sicut fideius­sorem, ita et manda­torem lib­er­a­tum esse: quamvis enim iudi­cio con­ven­to prin­ci­pali deb­itore manda­tor non libere­tur, tamen ubi suc­ces­sit cred­i­tor deb­itori, velu­ti solu­tio­n­is iure sub­la­ta oblig­a­tione eti­am manda­tor lib­er­atur, vel quia non potest pro eodem apud eun­dem quis manda­tor esse. Sed cum duo rei promit­ten­di sint et alteri heres exti­tit [exsti­tit] cred­i­tor, ius­ta dubi­ta­tio est, utrum alter quoque lib­er­a­tus est, ac si solu­ta fuis­set pecu­nia, an per­sona tan­tum exemp­ta con­fusa oblig­a­tione. Et puto adi­tione hered­i­tatis con­fu­sione oblig­a­tio­n­is exi­mi per­son­am: sed et acces­siones ex eius per­sona lib­er­ari propter illam rationem, quia non pos­sunt pro eodem apud eun­dem obligati esse, ut que­mad­mod­um incipere alias non pos­sunt, ita nec remaneant. Igi­tur alterum reum eius­dem pecu­ni­ae non lib­er­ari et per hoc nec fideius­sorem vel manda­torem eius. Plane quia is man­dati iudi­cio eligere potest vel cred­i­torem, com­peti­tu­ram ei excep­tionem doli mali, si coeper­it con­veniri. Cum altero autem reo vel in solidum, si non fuer­it soci­etas, vel in partem, si socii fuerunt, posse cred­i­torem agere. Quod si cred­i­tor fideius­sori heres fuer­it vel fideius­sor cred­i­tori, puto con­venire con­fu­sione oblig­a­tio­n­is non lib­er­ari reum.

1. Si pon­a­mus unum ex reis promit­ten­di pactum esse, ne a se petere­tur, deinde manda­torem solvisse: man­dati iudi­cio con­venire potu­it eti­am eum, cum quo pactum est: non enim pactum cred­i­toris tol­lit alien­am actionem.