Codex Iustinianus – Liber V

(… Testi Latini – felicemassaro.it)

5.39.4

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Si hi, qui te in pupillari aetate constituta fuerunt tutores, postea in administratione perseverantes vel curatores constituti tua praedia locaverunt, eos competenter conveni: sed ex eorum contractu utilis tibi quaeri potuit contra successores conductoris actio. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. MAXIMIANAE. *<A 293 S. III NON. MART. AA. CONSS.>

5.39.5

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Per tutorem pupillo actio nisi certis ex causis quaeri non potest. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. ONESIMAE. *<A 294 D. ID. DEC. CC. CONSS.>

5.40.0. Si ex pluribus tutoribus vel curatoribus omnes vel unus agere pro minore vel conveniri possunt.

 

5.40.1

Imperator Antoninus . Ab uno ex tutoribus vel curatoribus posse causam minoris defendi, cum alii tutores vel curatores eum defendere noluerint, ignorare non debes. * ANT. A. MILTIADI. *<A 214 PP. NON. NOV. MESSALA ET SABINO CONSS.>

5.40.2

Imperator Constantinus . Si divisum administrationis periculum per provincias sit, his tantum omnibus insinuari convenit et ab ipsis inferri litem, qui in ea provincia tutelae vel curae officium sustinent, ne de aliis provinciis defensores minorum ad iudicia producantur. * CONST. A. ET LICIN. C. AD SYMMACHUM. *<A 319 D. PRID. NON. FEBR. CONSTANTINO A. V ET LICINIO C. CONSS.>

5.41.0. Ne tutor vel curator vectigal conducat.

 

5.41.1

Imperator Antoninus . Competens iudex non ignorat non esse admittendos ad vectigalia conducenda eos, qui pupillorum vel adulescentium tutelam seu curam administrant vel eius administrationis rationem nondum reddiderunt.

1 . Sed quamvis contra interdictum ad vectigale conducendum accesseris, tamen, quoniam ultro me adisti, si tam vectigali quam pupillis satisfeceris, falsi crimine carebis.

2 . Cum autem fisco iam obstrictum postea tutorem esse dicas, periculo te excusare poteris. * ANT. A. SEXTO. *<A 213 PP. VIII K. AUG. ROMAE ANTONINO A. IIII ET BALBINO CONSS.>

5.42.0. De tutore vel curatore qui satis non dedit.

 

5.42.1

Imperatores Valerianus, Gallienus. Si nondum vobis aetas legitima completa est, satisdationem ab his, quos minus idoneos curatores vobis ab adversario, cum magistratu fungeretur, datos dicitis, postulate. Prohibentur enim ab administratione, nisi securitati vestrae satisdatione prospexerint * VALER. ET GALLIEN. AA. TITIO ET FLAVIANO. *<A 259 PP. NON. IUL. AEMILIANO ET BASSO CONSS.>

5.42.2

Imperatores Valerianus, Gallienus . Et eum tutorem qui superest, si secundum praesidis praeceptum et iuris formam satis non dat, removeri a tutela ( si inopia hoc faciat, sine infamia, si fraude, etiam cum nota) aditus provinciae rector iubebit: et in locum defunctorum alios idoneos substitui praecipiet, praesertim cum patrimonium pupilli nova hereditate auctum esse proponas.

1 . Tutores autem dati ab heredibus eorum, quos decessisse dicis, rationem tutelae reposcent. * VALER. ET GALLIEN. AA. ET VALER. C. EUPLOIO. *<A 260 PP. ID. MAI. SAECULARE ET DONATO CONSS.>

5.42.3

Imperatores Diocletianus, Maximianus . In dubium non venit tutores, qui non testamento dati sunt, administrandi potestatem nisi satisdatione emissa salvam tutelam fore non habere.

1 . Si igitur tutor, qui pro tutelari officio non caverat, iudicio expertus est, adversus eum lata sententia iuri tuo officere non potuit, nec ea quae ab eo gesta sunt ullam firmitatem obtinent.

2 . Frustra igitur in integrum restitutionis auxilium desideras, quando ea quae ab eo gesta sunt ipso iure irrita sunt. * DIOCL. ET MAXIM. AA. STRATONICAE. *<A 287 PP. XVIII K. IAN. NICOMEDIAE DIOCLETIANO III ET MAXIMIANO AA. CONSS.>

5.42.4

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Non omnium tutorum par similisque causa est. Quapropter exemplo testamentarii confirmatum a praeside vel datum ex inquisitione non onerari satisdatione rem salvam fore pupillorum manifestum est, pluribus autem datis ex inquisitione tutoribus illum, qui satis secundum formam edicti rem pupilli salvam fore dedit, in administratione praeferri iam dudum obtinuit * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. TERTULLO. *<A 294 S. ID. DEC. NICOMEDIAE CC. CONSS.>

5.42.5

Imperatores Constantius, Maximianus . Tutor, qui satisdationem, cum dare debuit, minime interposuit, nihil omnino ex bonis pupilli alienare potest.

1 . Posteaquam autem ad tutelae administrationem electus est, et bonorum possessionem pupilli nomine agnoscere eum potuisse et cetera eius, quae tempore artarentur , persequi debuisse aperte claret. * CONSTANTIUS ET MAXIM. AA. ET SEV. ET MAXIMINUS CC.*<A 305 D. XI K. IAN. CONSTANTINO V ET MAXIMIANO V AA. CONSS.>

5.43.0. De suspectis.

 

5.43.1

Imperator Antoninus . Libertum tuum et tutorem filii tui, si fraudulenter res eius administrare existimas, suspectum facere potes, modo si officium eius pubertate pupilli finitum non est. Nam si eo iure tutor esse desiit, iudicio tutelae conveniendus est * ANT. A. DOMITIAE. *<A 212 PP. ID. AUG. ROMAE DUOBUS ASPRIS CONSS.>

5.43.2

Imperator Antoninus . Curatores quidem suo periculo, quanto tardius ad eos tutela transfertur, cessant. Quod si id fraude factum existimas, suspectos eos postula: qui si submoveri meruerint, in locum eorum alios accipies * ANT. A. LONGINO. *<A 215 PP. ID. IAN. LAETO II ET CEREALE CONSS.>

5.43.3

Imperator Alexander Severus . Praeses provinciae tutores filiorum tuorum strictioribus remediis adhibitis omnimodo administrationis officium compellet agnoscere. Quod si in eadem contumacia perseveraverint, suspectos postulare, ut alii in locum eorum petantur, non prohiberis * ALEX. A. FORTUNATAE. *<A 229 PP. ID. IAN. ALEXANDRO A. III ET DIONE CONSS.>

5.43.4

Imperator Alexander Severus . Etiam testamento patris tutorem datum suspectum postulare potes, si fraudem tutoris argueris. * ALEX. A. THALIDAE. *<A 229 PP. V ID. SEPT. ALEXANDRO A. III ET DIONE CONSS.>

5.43.5

Imperator Alexander Severus . In postulandis suspectis tutoribus seu curatoribus non vires patrimoniorum principaliter, sed an nihil segniter, nihil fraudulenter geratur, perpendi oportet. * ALEX. A. ASCLEPIADI. *<A 233 PP. VIII K. IAN. MAXIMO II ET PATERNO CONSS.>

5.43.6

Imperator Gordianus . Pietatis fungeris munere, qui fratris tui filios, ut necessitudo sanguinis suadet, protegere conaris.

1 . Si igitur tutores vel curatores eorum non recte administrant, suspectis eis postulatis atque ostensis, ut alii in loco eorum constituantur, facile impetrabis.

2 . Quod si nihil in fraudem egerunt, verum ita egeni sunt, ut in eorum administratione fratris tui filiorum substantia periclitetur, an eis iniungendus sit curator, qui idoneis facultatibus sit, rector provinciae aestimabit.

3 . Removendi autem licentia non solum parentibus utriusque sexus, sed etiam cognatis et extraneis et infamibus et ipsi cuius res administrantur, si non impubes sit, arbitrio cognatorum bonae opinionis constitutorum conceditur. * GORD. A. FELICI. *<A 238 PP. V ID. NOV. PIO ET PONTIANO CONSS.>

5.43.7

Imperator Gordianus . Eum, quem ut suspectum tutorem vel curatorem accusas, pendente causa cognitionis abstinere ab administratione rerum tuarum, donec causa finiatur, praeses provinciae iubebit. Alius tamen interea in locum eius in administratione rerum ordinandus est * GORD. A. GORGONIAE. *<A 240 PP. VII K. MART. SABINO II ET VENUSTO CONSS.>

5.43.8

Imperator Philippus . Si non suspectum contutorem tuum postulare ac removere ab administratione bonorum pupilli curaveris, admitti nequaquam potest ratio desiderii tui iam nunc postulantis tutelam tibi nomine eiusdem pupilli restitui. * PHILIPP. A. ET PHILIPP. C. PROCULO. *<A 244 PP. XIII K. NOV. PEREGRINO ET AEMILIANO CONSS.>

5.43.9

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Suspectos tutores ex dolo, non etiam eos, qui ob neglegentiam remoti sunt, infames fieri manifestum est. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. AMMIANO. *<A 294 S. VIII K. MAI. CC. CONSS.>

5.44.0. De in litem dando tutore vel curatore.

 

5.44.1

Imperator Antoninus . Si quas petitiones adversus pupillos tuos habes, dirigere eas potes, adsistentibus causamque defendentibus contutoribus tuis, cum et, si alios tutores non haberent, ad hoc genus litis defendendae curatores accipere deberent. * ANT. A. MILTIADI. *<A 213 PP. XIII K. AUG. ANTONINO A. IIII ET BALBINO CONSS.>

5.44.2

Imperator Alexander Severus . An tibi partis fundi paterni vindicatio competat, is cuius de ea re notio est aestimabit.

1 . Respicere autem debes officium, in quo te esse tutorem dicis, ne ob eiusmodi petitionem evictione secuta ultra pretii quantitatem auctoris heredem pupillum tuum oneres, qui laudatus per te defendi debeat, cum aut compensationis rationem habere aut contrario tutelae iudicio experiri possis.

2 . Sed ne tuum ius, si quod habes, impediatur, ad eam rem defendendam, quae adversus te vindicantem agenda erit, curatores pupillo petuntur. * ALEX. A. EUARISTO. *<A 224 PP. XII K. MAI. IULIANO ET CRISPINO CONSS.>

5.44.3

Imperator Gallienus . Ad protegendam causam tutor sive curator datus conveniri non potest administrationis periculo, cum sola suscepti negotii tutela mandata est. Si nihil igitur, ut adlegas, praeter negotium gessisti, frustra conveniris * GALLIEN. A. VALERIO. *<A 265 PP. K. APRIL. VALERIANO ET LUCILLO CONSS.>

5.44.4

Imperator Gallienus . Ad litem datus tutor si quid bona fide erogasti, a contutoribus more solito exigere potes. * GALLIEN. A. IRENAEO. *<A 267 PP. K. NOV. PATERNO ET ARCESILAO CONSS.>

5.44.5

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Sive ex testamento sive iure legitimo fratris tui filiorum tutelae onus ad te pertineat, vereri non debes de his quaestionibus, quas adversus fratrem quondam tibi fuisse dicis, cum, si qua emerserit lis, procuratore dato et illis curatore ad litem constituto et sollemnitati iuris, ubi tutor exigitur, et indemnitati utriusque prospici possit. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. TIGRANI. *<A 294 S. IIII K. MAI. CC. CONSS.>

5.45.0. De eo qui pro tutore negotia gessit.

 

5.45.1

Imperatores Valerianus, Gallienus . Etiam mulieres, si res pupillares pro tutore administraverunt, ad praestandam rationem tenentur. * VALER. ET GALLIEN. AA. MARCELLO. *<A 259 PP. AEMILIANO ET BASSO CONSS.>

5.45.2

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Non utiliter nominatus tutor pupillorum agendo nomine, licet ex eorum persona iniunctam impleat intentionem, exceptione ” si tutor non est” submovetur. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. MARCO. *<A 294 D. NON. DEC. CC. CONSS.>

5.46.0. Si mater indemnitatem promiserit.

 

5.46.1

Imperator Alexander Severus . Suo potius periculo magistratus tutores quos petisti dederunt, quam tu contra sexus condicionem alicui ex ea obligatione obstricta es, quod tuo periculo tutores filiis tuis dari postulasti. * ALEX. A. BRUTTIAE. *<A 234 PP. III ID. MART. MAXIMO II ET URBANO CONSS.>

5.46.2

Imperator Philippus . Quaedam pupillorum vestrorum a matre itemque avo paterno administrata eorumque nomine indemnitatem vobis promissam esse adseveratis. Quae si ita sunt et idem pupilli legitimae aetatis effecti non adversus matrem suam itemque avum, sed contra vos congredi malunt, non immerito indemnitatem ab his praestari desiderabitis, quos et administrationem suo periculo pridem suscepisse proponitis * PHILIPP. A. ET PHILIPP. C. ASCLEPIADI ET MENANDRO. *<A 246 PP. IIII ID. IUL. PRAESENTE ET ALBINO CONSS.>

5.46.3

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Ob tutorem non idoneum a matre petitum frustra vobis eam teneri contenditis, cum non, nisi specialiter eius periculo dari decreto fuisset comprehensum, ex ea obligatione obstricta est. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. GAIANO. *<A 293 S. K. DEC. AA. CONSS.>

5.47.0. Si contra matris voluntatem tutor datus sit.

 

5.47.1

Imperatores Severus, Antoninus . Si contra matris ultimam voluntatem fuscinium filio communi tutorem datum probaveris, eum sine damno existimationis a tutela removendum praetor decernet. Quae rescriptio, si in fraude convictus fuerit, non suffragabitur * SEV. ET ANT. AA. TERTIO. *<A 197 PP. XIII K. MART. LATERANO ET RUFINO CONSS.>

5.48.0. Ut causae post pubertatem adsit tutor.

 

5.48.1

Imperator Philippus . Tutores, qui necdum administrationis rationem ad curatores transtulerunt, defensioni causarum pupillarium adsistere oportere saepe rescriptum est.

1 . Et ideo, si ( ut proponis) instrumenta, quibus adseri possunt causae provocationis, etiam nunc hi quorum meministi apud se detinent, aditus praeses provinciae periculi sui eos admoneri praecipiet. * PHILIPP. A. DEXTRO. *<A 245 PP. XII K. NOV. PHILIPPO A. ET TITIANO CONSS.>

5.49.0. Ubi pupilli educentur.

 

5.49.1

Imperator Alexander Severus . Educatio pupillorum tutorum nulli magis quam matri eorum, si non vitricum eis induxerit, committenda est.

1 . Quando autem inter eam et cognatos et tutorem super hoc orta fuerit dubitatio, aditus praeses provinciae inspecta personarum et qualitate et coniunctione perpendet, ubi puer educari debeat.

2 . Sin autem aestimaverit, apud quem educari debeat, is necessitatem habebit hoc facere, quod praeses iusserit. * ALEX. A. DIONYSODORO. *<A 223 PP. VII ID. FEBR. MAXIMO II ET AELIANO CONSS.>

5.49.2

Imperatores Diocletianus, Maximianus . Utrum nepos tuus ex filia apud te an patruum suum morari debeat, ex singulorum adfectione et qui magis ad suspicionem ex spe successionis propior sit, aestimabitur. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. GRATAE. *<A 294 S. XVIII K. NOV. NICOMEDIAE CC. CONSS.>

5.50.0. De alimentis pupillo praestandis.

 

5.50.1

Imperator Antoninus . Pupillus, si ei alimenta a tutore suo non praestantur, praesidem provinciae adeat, qui, ne in alimentorum praestatione mora fiat, partibus suis fungetur.

1 . Idem est et si de statu pupilli seu adulti et de bonis eius controversia pendeat. * ANT. A. FAUSTINO. *<A 215 PP. VI ID. IUL. ROMAE LAETO II ET CEREALE CONSS.>

5.50.2

Imperator Alexander Severus . Quod plerumque postulatur, ut arbitrio praetoris alimenta pro modo facultatum pupillis vel iuvenibus constituantur, pro officio suo hi qui aliena negotia gerunt, ne apud iudicem controversiam habeant, faciunt.

1 . Ceterum si bonus vir et innocens tutor arbitrio suo aluit pupillos ( quod interdum etiam necesse est fieri, ne secreta patrimonii et suspectum aes alienum, quod melius est interim taceri quam, cum de modo bonorum quaeritur, ultro proferri et apud acta ius dicentis contra utilitatem pupillorum signari), non dubio accepto ferre debebunt ea, quae vir bonus arbitrabitur merito ad exhibitionem educationis ministeria studiaque erogata esse.

2 . Nec ferendus est iuvenis, qui, cum praesens esset studiisque eruditus atque alitus est, si ea per alium se consecutum non probet, sumptusque recuset, quasi vento vixerit aut nullo liberi hominis studio imbui meruerit. * ALEX. A. AUFIDIO. *<A 223 PP. NON. DEC. MAXIMO II ET AELIANO CONSS.>

5.51.0. Arbitrium tutelae.

 

5.51.1

Imperator Antoninus . Cum tutelae administratae ratio a te peti coeperit, neque veritati neque iustis probationibus officit, quod ( ut dicis) testator modum patrimonii sui verbis testamenti ampliavit vel minuit. * ANT. A. LEONI. *<A 212 PP. V K. OCT. ROMAE DUOBUS ASPRIS CONSS.>

5.51.2

Imperator Antoninus . Nomina paternorum debitorum si idonea fuerunt initio susceptae tutelae et per latam culpam tutorum minus idonea tempore tutelae esse coeperunt, iudex qui super ea re datus fuerit dispiciet: et si palam dolo tutoris vel manifesta neglegentia cessatur, tutelae iudicio damnum, quod ex cessatione accidisset, pupillo praestandum esse statuere curabit. * ANT. A. PRAESENTINO. *<A 213 PP. NON. IUL. ANTONINO A. IIII ET BALBINO CONSS.>

5.51.3